دکتر بهمنی: جایگزینی مبادلات الکترونیکی پول و نظارت هوشمندانه، مأموریت شاپرک است


کد خبر: 713335520
1391/05/18 10:41

روز شنبه 14/05/1391 مقارن با ولادت با سعادت حضرت امام حسن مجتبی علیه‌السلام، آئین گشایش شبکه الکترونیکی پرداخت کارتی (شاپرک) با حضور رئیس کل بانک مرکزی، اعضای هیئت عامل، مدیران عامل، اعضای هیئت مدیره بانک‌ها و مدیران ارشد بانک مرکزی برگزار شد.

بزرگ‌ترین دستاورد راه اندازی شاپرک این است که فعالیت‌های شرکت‌های ارائه خدمات بانکداری الکترونیک بر مبنای استاندارد یکسانی انجام می‌گیرد و تحقق این مهم، بانک مرکزی را قادر می‌سازد تا نظارت دقیق و همه جانبه‌ای بر انجام عملیات بانکی که از طریق پایانه‌های فروش صورت می‌گیرد، داشته باشد. به عبارت دیگر،‌ با راه‌اندازی شاپرک انتظار می‌رود مبادلات الکترونیکی پول جایگزین مبادلات فیزیکی شود و این کار با نظارتی هوشمندانه صورت گیرد.

برگزاری مراسم رونمایی از طرح شاپرک انگیزه‌ای شد تا در این زمینه، گفتگوی کوتاهی را با ریاست کل محترم بانک ترتیب دهیم تا هر چه بیشتر با ابعاد و خصوصیات این طرح آشنا شویم.

 

جناب آقای دکتر بهمنی با تشکر از زمانی که در اختیار گذاشتید. روز چهاردهم مرداد ماه سال 1391 «طرح شاپرک» توسط حضرتعالی افتتاح شد. اصولاً «شاپرک» به چه معناست؟ دلایل، ضرورت‌ها و در کل فلسفه وجودی پیدایش این طرح چیست؟

کلمه «شاپرک» در واقع خلاصه «شبکه الکترونیکی پرداخت کارتی» است. نظام بانکداری کشور در سال‌های گذشته با روندی رو به رشد از منظر اتکا به فناوری‌های اطلاعات روبرو بوده است که استفاده گسترده از پایانه‌های فروش در دورترین نقاط کشور از آن جمله است.

در حال حاضر، مدیریت و بهره‌برداری از پایانه‌های فروش عمدتاً توسط شرکت‌های PSP انجام می‌شود که به صورت سنتی از یک سو با بانک‌ها طرف قرارداد بوده و از سوی دیگر، با پذیرندگان پایانه‌های فروش (POS) مرتبط هستند. لیکن به دلیل نبود سازمان مدیریتی و نظارتی مناسب در گذشته، این شرکت‌ها از رشد متقارن و همگونی برخوردار نبوده و عدم توزیع مناسب دستگاه‌های پایانه‌های فروش در سطح کشور، مشکلات عدیده‌ای را برای شبکه بانکی به وجود آورده است.

به همین خاطر، برای رفع مشکلات و اجرای وظایف حاکمیتی و نظارتی بانک مرکزی مصوبه ای در این خصوص توسط شورای پول و اعتبار تصویب و به منظور ساماندهی پایانه‌های فروش الکترونیکی و نظارت دقیق و همه جانبه بر عملیات بانکی انجام شده از طریق پایانه‌های پیش گفت، طرح شبکه الکترونیکی پرداخت کارتی (شاپرک) پس از یک سال تلاش اجرا شد.

 از مشکلات عدیده‌ای سخن به میان آمد. امکان دارد در این خصوص توضیح بیشتری بدهید؟

ببینید، شما الآن که به فروشگاه‌های شهرهای بزرگ مراجعه می‌کنید، با چند پایانه روبرو هستید که همگی یک کار را انجام می‌دهند در حالی که در فروشگاه‌های سایر شهرها و مناطق دیگر، هیچ پایانه ای وجود ندارد. خب، این یعنی ناکارایی در استفاده از سرمایه گذاری‌ها که به دلیل رقابت ناسالم بانکی برای پایانه گذاری روی داده است.

نکته بعدی آن است که توجه صرف به نصب پایانه ها، هم منابع بانک‌ها را درگیر خرید تجهیزات نموده و هم طرح‌های کارت اعتباری را که خدمات موثری به مردم و فروشندگان می‌دهد، ناتوان ساخته است. علاوه بر این، نمی‌توان بر شبکه ای که 29 بانک و 17 شرکت جداگانه در آن فعالیت می‌کنند، به صورت متمرکز استاندارد سازی و نظارت کرد. شاپرک برای حل این معضلات شکل گرفته است.

 با این اوصاف، شاپرک چه دستاوردهایی برای نظام پولی کشور در بر خواهد داشت. آیا از پس مشکلات برشمرده برخواهد آمد؟

همان‌طور که گفتم، با راه اندازی شاپرک انتظار داریم کلیه فعالیت‌های شرکت‌های ارائه خدمات بانکداری الکترونیک تحت یک استاندارد واحد انجام گیرد. انجام این مهم ما را قادر خواهد ساخت نظارتی دقیق و همه جانبه بر عملیات بانکی که از طریق پایانه‌ها انجام می‌شود، داشته باشیم.

ضمناً تطبیق عملیات پایانه ها با ضوابط مبارزه با پول‌شویی، پرهیز از اقدامات بازار شکنانه و پوشش مناسب پایانه ها در سراسر کشور از دغدغه ها و نگرانی‌های اصلی ماست که انشا ا... با تلاش شبانه روزی و همدلی همکارانم در بانک مرکزی و شرکت‌های دست اندر کار و راه اندازی و بهره برداری از شاپرک، این مشکلات به حداقل رسیده و به چشم انداز و اهدافی که به دنبالشان هستیم، نایل شویم.

 این چشم‌انداز و اهدافی که اشاره فرمودید به طور خلاصه، چه مواردی را شامل می‌شود؟

به طور خلاصه، چشم‌انداز شاپرک جایگزینی تبادل الکترونیکی به جای تبادل فیزیکی پول همراه با نظارت مستمر هوشمند نظام پرداخت کشور است.

 با ایجاد سامانه‌هایی چون شاپرک، آینده نظام پرداخت کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

نظام پرداخت کشور دوران گذار خود را برای تبدیل به یک نظام پرداخت بالغ طی می‌کند. تلاش فراوانی صورت گرفته است تا به سطح قابل قبولی از امنیت و پایداری در این عرصه برسیم امّا تا رسیدن به یک سطح امنیت مطابق با استانداردهای بین‌المللی راهی طولانی در پیش داریم. در حقیقت اتصال کلیه شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت به سوئیچ شاپرک و به کار گیری ابزارهای متنوع در آن، آغاز راهی است برای آن که ادعا کنیم اینک به نقطه‌ای رسیده‌ایم که بسترهای اصلی برای یکپارچگی و امنیت شبکه پرداخت الکترونیکی را مهیا کرده‌ایم.

این را هم اضافه کنم که ارتقاء و بهبود نظام پرداخت کشور محقق نخواهد شد مگر با همکاری، همدلی و حمایت کلیه بازیگران این عرصه، شامل دولت، بانک مرکزی، بانک‌ها، شرکت‌های ارائه دهنده خدمات پرداخت، نهادها، سازمان‌ها و اصناف.

 مأموریت شاپرک را به اختصار در یک سطر ارائه فرمایید؟

به اجمال مأموریت شاپرک اعمال وظایف حاکمیتی و نظارتی بانک مرکزی در زمینه استانداردسازی، توزیع مناسب و نظارت بر مبادلات الکترونیکی کشور در مراکز فروش کالا و خدمات است.

 و حرف آخر؟

همکاران خوبم در بانک مرکزی طی سالیان گذشته و به خصوص یکی دو سال اخیر، تلاش بی‌وقفه و شبانه‌روزی برای ارتقاء کیفیت خدمت دهی به جامعه داشته و جلب رضایت مردم عزیز این مرز و بوم را سرلوحه کار خویش قرار داده‌اند. افتتاح و بهره‌برداری از سامانه‌هایی همچون سپام، شاپرک و... مؤید این گفتار است. ضمن خسته نباشید به ایشان، از این عزیزان می‌خواهم همچنان با صلابت به کار خود ادامه دهند چون تا رسیدن به مقصد، راه طولانی پیش روی داریم.

 جناب آقای دکتر از حوصله حضرتعالی در پاسخگویی به سؤالات، بسیار سپاسگزاریم.

 

منبع گزارش: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران


  آرشیو اخبار
 

گزارش اقتصادی شاپرک

در لیست زیر می توانید گزارش های اقتصادی شرکت شبکه الکترونیکی پرداخت کارت شاپرک را دریافت نمایید:

 

ادامه مطلب

تعریف واژگان

ابزار پذیرش
عبارت است از سخت‌افزار و نرم‌افزاری که امکان تراکنش را برای دارنده کارت فراهم می‌سازد.
ابزار پذیرش به دو دسته ی فعال سیستمی و غیرفعال سیستمی تقسیم می شود:

  • ابزار پذیرش فعال سیستمی: ابزار پذیرشی است که وضعیت آن در سوئیچ شاپرک فعال تعریف شده است.
  • ابزار پذیرش غیرفعال سیستمی: ابزار پذیرشی است که وضعیت آن در سوئیچ شاپرک غیرفعال تعریف شده باشد.

انواع ابزارهای پذیرش
انواع ابزارهای موجود در شبکه ی الکترونیکی پرداخت کارت شامل دستگاه‌های کارتخوان فروشگاهی، ابزار پرداخت اینترنتی، ابزار پرداخت موبایلی، و کیوسک پرداخت است.

کارتخوان فروشگاهی
ابزاری است سیار و یا غیر سیار که با پذيرش کارت بانکي مي تواند امکاني را فراهم کند تا وجه به صورت الکترونيکي از حساب دارنده کارت به حساب پذیرنده منتقل شود.
برای کارتخوان‌های فروشگاهی ویژگی های زیر را می توان در نظر گرفت:

کارتخوان پر تراکنش: کارتخوانی است که در یک بازه زمانی یک ماهه 60 یا بیش از 60 تراکنش داشته باشد و یا مجموع مبالغ تراکنش های آن در یک ماه حداقل 20 میلیون ریال باشد.
کارتخوان کم تراکنش: کارتخوانی است که در یک بازه زمانی یک ماهه، یک یا بیش از 1 و کمتر از 60 تراکنش داشته باشد و مجموع مبالغ تراکنش های آن در یک ماه کمتر از 20 میلیون ریال باشد.
کارتخوان دارای تراکنش: کارتخوانی است که در بازه ی زمانی یک ماه حداقل یک تراکنش داشته باشد.
کارتخوان فاقد تراکنش: کارتخوانی است که در طول یک ماه، هیچ گونه تراکنشی از آن به سوئیچ شاپرک ارسال نشده باشد.

درگاه پرداخت اینترنتی
درگاهی است که امكان انجام هرگونه عمليات پرداخت را بدون حضور کارت و از طريق اينترنت، فراهم مي نمايد.
درگاه پرداخت موبایلی
درگاهی است که امكان انجام هرگونه عمليات پرداخت را بدون حضور کارت و از طريق تلفن همراه، فراهم مي آورد.
کیوسک پرداخت
ابزاری است که امکان دریافت خدمات موجود در صنعت پرداخت الکترونیک را بدون نیاز به نظارت پذیرنده و یا نماینده وی فراهم می‌آورد.

پذیرنده
شخص حقیقی یا حقوقی است که با پذیرش ابزار پرداخت و با استفاده از ابزار پذیرش نسبت به دریافت وجوه ناشی از فروش کالا و یا خدمات، اقدام می‌نماید.
پذیرنده به دو دسته ی فعال سیستمی و غیرفعال سیستمی تقسیم می شود:

  • پذیرنده فعال سیستمی: پذیرنده‌ای است که وضعیت آن در سوئیچ شاپرک فعال تعریف شده است.
  • پذیرنده غیرفعال سیستمی: پذیرنده ای است که وضعیت آن در سوئیچ شاپرک غیرفعال تعریف شده است.

همچنین می‌توان پذیرنده را از لحاظ تعداد فروشگاه‌های زیر مجموعه‌ آن، به سه دسته تقسیم کرد:

  • پذیرنده کلاس یک: پذیرنده‌ای است که تنها یک فروشگاه در زیرمجموعه خود داشته باشد.
  • پذیرنده کلاس دو: پذیرنده‌ای است که بیش از یک و کمتر از ده فروشگاه در زیرمجموعه خود داشته باشد.
  • پذیرنده کلاس سه: پذیرنده‌ای است که ده یا بیش از ده فروشگاه در زیرمجموعه خود داشته باشد.


فروشگاه
مکان فیزیکی یا مجازی که در آن، یک کسب و کار دارای کد صنف و کد تکمیلی صنف از مجموع اصناف معرفی شده در الزامات شاپرک فعالیت نماید.
فروشگاه به دو دسته ی فعال و غیرفعال سیستمی تقسیم می شوند:

  • فروشگاه فعال سیستمی: فروشگاهی است که وضعیت آن فروشگاه در سوئیچ شاپرک فعال تعریف شده است.
  • فروشگاه غیرفعال سیستمی: فروشگاهی است که وضعیت آن فروشگاه در سوئیچ شاپرک غیرفعال تعریف شده است.


قرارداد پذیرندگی
قراردادی که میان پذیرنده و شرکت‌ ارائه دهنده خدمات پرداخت، درخصوص پذیرش کارت‌های بانکی از طریق ابزارهای پذیرش مورد تایید بانک مرکزی ج.ا.ا. و شاپرک، منعقد می‌گردد.

مدل داده پذیرندگان شاپرک
ارتباط موجودیت‌های مستقل در مدل داده پذیرندگان شاپرک به شرح شکل زیر می باشد.

شماره شبا
شناسه حساب بانکی ایران، شماره‌ای‌ 26 رقمی است که یک حساب بانکی را به صورت منحصر به فرد در نظام بانکی مشخص می‌کند.

شبکه الکترونیکی پرداخت کارت
شبکه الکترونیکی پرداخت کارت شاپرک، شبکه‌ای است که به منظور ساماندهی نظام پرداخت الکترونیک کشور ایجاد شده و کلیه تراکنش‌های حاصل از « ابزار پذیرش» توسط این شبکه نظارت و کنترل می‌شود و به طور کلی نظارت بر عملکرد فنی و اجرایی و انجام عملیات تسویه را بر عهده دارد.

شرکت ارائه دهنده خدمات پرداخت
شخصیت حقوقی است که در جمهوری اسلامی ایران در قالب شرکت سهامی به ثبت رسیده و بر اساس مجوزی که از بانک مرکزی ج.ا.ا. و شاپرک دریافت می‌نماید و بر طبق مقررات ناظر بر شرکت‌های ارائه دهنده خدمات پرداخت، و الزامات و دستورالعمل‌های ابلاغی شاپرک فعالیت می‌نماید.

بانک صادرکننده
بانکی است که کارت بانکی را طبق مقررات و ضوابط بانک مرکزی برای مشتریان خود صادر می‌نماید.

بانک پذیرنده
بانکی است که حساب پذیرنده، به منظور واریز وجوه مربوط به داد و ستدهای کارت‌های بانکی، نزد آن مفتوح است.

دارنده کارت
شخصی که به منظور دریافت خدمات پرداخت الکترونیک از طریق کارت بانکی متصل به حساب بانکی، تقاضای ارسال تراکنش به وسیله‌ ابزارهای پذیرش را دارد.

ابزار پرداخت
به هر گونه وسیله‌ای اطلاق می‌گردد که دارنده آن می‌تواند نسبت به پرداخت هزینه کالا و خدمات از طریق آن اقدام نماید.

انواع خدمات
خدمات موجود در شبکه الکترونیکی پرداخت شامل خرید کالا و خدمات، پرداخت‌های شناسه‌دار و مانده‌گیری است.

خرید کالا و خدمات
خدمتی است که دارنده کارت هزینه کالا و خدمات دریافتی را از طریق ابزارهای پذیرش موجود در شبکه الکترونیکی پرداخت، می‌پردازد.
 
پرداخت شناسه‌دار
پرداخت‌های شناسه‌دار شامل پرداخت قبض، پرداخت قسط و شارژ تلفن همراه می‌باشند به شرح زیر می باشند:

پرداخت قبض
خدمتی است که دارنده کارت با استفاده از شناسه پرداخت و شناسه قبض، هزینه قبوض خود را از طریق ابزارهای پذیرش موجود در شبکه الکترونیکی پرداخت، می‌پردازد.
پرداخت قسط
خدمتی است که دارنده کارت با استفاده از آن، اقساط مربوط به تسهیلات دریافتی خود را از طریق ابزارهای پذیرش موجود در شبکه الکترونیکی پرداخت، می‌پردازد.
شارژ تلفن همراه
خدمتی است که دارنده کارت با استفاده از آن اقدام به خرید شارژ تلفن همراه از طریق شبکه پرداخت می‌نماید. این خدمت می‌تواند به دو صورت خرید و شارژ هم‌زمان و خرید و شارژ غیر هم‌زمان انجام شود.


مانده گیری
خدمتی است که از طریق آن دارنده کارت به وسیله یکی از ابزارهای پذیرش موجود در شبکه الکترونیکی پرداخت، از میزان موجودی حساب متصل به ابزار پرداخت خود اطلاع حاصل می‌کند.

وضعیت تراکنش ها

تراکنش موفق کاربری
تراکنشی است که از دید کاربر نهایی موفق بوده است (این تراکنش ها با کد پاسخ صفر در سامانه مشخص می شوند).
خطای صادرکنندگی و شتاب
چنانچه در تراکنشی علت بروز خطا، بانک صادرکننده ی کارت یا سامانه ی شتاب باشد و تراکنش از دید شبکه ی الکترونیکی پرداخت کارت(شاپرک) ناموفق باشد، خطای صادرکنندگی و شتاب رخ داده است.
خطای پذیرندگی
چنانچه در تراکنشی علت بروز خطا، سوئیچ شرکت ارائه دهنده ی خدمات پرداخت باشد و تراکنش از دید شبکه ی الکترونیکی پرداخت کارت(شاپرک) ناموفق باشد، خطای پذیرندگی رخ داده است.
خطای شاپرکی
چنانچه در تراکنشی علت بروز خطا شرکت شاپرک ‌باشد و تراکنش از دید شبکه ی الکترونیکی پرداخت کارت(شاپرک) ناموفق باشد، خطای شاپرکی رخ داده است.
خطای کاربری
چنانچه در تراکنشی علت بروز خطا، اشتباهات کاربری (دارنده کارت) باشد و تراکنش از دید کاربر نهایی ناموفق و از دید شبکه ی الکترونیکی پرداخت کارت(شاپرک) موفق باشد، خطای کاربری رخ داده است.
خطای کسب و کار
خطایی که به دلیل فرایندهای تعریف شده در راهبری سیستم و بدون دخالت ذینفعان مختلف شبکه الکترونیکی پرداخت کارت پدید می‌آید و عملا هیچ یک از شرکت‌های ارائه دهنده خدمات پرداخت، شاپرک، بانک‌های صادرکننده و پذیرنده در وقوع آن نقش ندارند، خطای کسب و کار نامیده می‌شود.
تراکنش موفق سیستمی
تراکنشی است که از دید شبکه ی الکترونیکی پرداخت کارت(شاپرک) موفق بوده است. این تراکنش ها شامل خطاهای کاربری و تراکنش های موفق کاربری هستند. خطاهای کاربری، تراکنش موفق سیستمی محسوب می شوند چرا که نمایش دهنده ی نقصی در شبکه نیستند و به علت اشتباه کاربران یا انجام عملیات روزانه ی سیستم رخ داده اند.
تراکنش ناموفق سیستمی
تراکنشی است که از دید شبکه ی الکترونیکی پرداخت کارت(شاپرک) ناموفق بوده است. این تراکنش ها شامل خطاهای صادرکنندگی و شتاب، خطاهای شاپرکی و خطاهای پذیرندگی می باشند.
تراکنش موفق سیستمی شاپرکی
تراکنشی است که از دید سوئیچ شاپرک موفق است و کل تراکنش‌های شبکه پرداخت بجز تراکنش‌های خطای شاپرکی را شامل می‌شود.

 
انواع تراکنش

تراکنش دارنده کارت
به تراکنش های ارسالی از طرف دارنده ی کارت گفته می شود که با شناسه ی 200 و 100 وارد شبکه ی پرداخت (شاپرک) می‌شوند. در این تراکنش ها با شناسه ی 200 عملیات برداشت از کارت انجام می شود ولی با شناسه ی 100 عملیات مالی انجام نشده و تنها خدمت مانده گیری ارائه می شود.
تراکنش تأییدیه انجام تراکنش
به تراکنش هایی گفته می شود که توسط شرکت ارائه دهنده ی خدمات پرداخت ارسال می شود. هدف از این تراکنش ها تاییدیه انجام تراکنش و درخواست برای واریز مبلغ برداشتی از کارت به حساب پذیرنده است. مطابق این درخواست ها عملیات واریز به حساب پذیرنده در سیکل های زمانی مشخص انجام می گیرد. شناسه ی این تراکنش ها 220 است. شرکت-های ارائه دهنده ی خدمات پرداخت، معادل یک cut-off یا تغییر روز مالی (حداکثر 48 ساعت) فرصت دارند این تراکنش را به ازای هر تراکنش دارنده ی کارت ارسال کنند.
تراکنش اصلاحیه
اگر تراکنش دارنده ی کارت دچار خطا شود ولی برداشت از کارت انجام شده باشد، یک تراکنش اصلاحیه در شبکه تولید می‌شود تا متعاقب آن، مبلغ برداشت شده به دارنده ی کارت بازگردد. شناسه ی این تراکنش ها 420 است.
تراکنش معوق
تراکنش دارنده ی کارت که موفق کاربری بوده است و به ازای آن تراکنش درخواست واریز تا 48 ساعت به سوییچ شاپرک ارسال نشده است را تراکنش معوق می گویند (معادل تراکنش موفق کاربری با شناسه ی 200 که تراکنش 220 آن در مدت مجاز ارسال نشده است).
تراکنش مالی
تراکنشی است که نوع خدمت آن خرید کالا و خدمات، پرداخت قبض و یا خرید شارژ می باشد. در این تراکنش ها پول از دارنده ی کارت کسر می شود و عملیات مالی انجام می پذیرد.

ادامه مطلب

تماس با شاپرک

شماره تماس: 75105000
شماره تماس: 15-26404901
شماره فکس: 22228121
کد پستی: 14811-15479
پست الکترونیکی: info@shaparak.com

 

 

ادامه مطلب
 

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به شرکت شبکه الکترونیکی پرداخت کارت شاپرک می باشد.